Mọi thông tin xoay quanh bài “Một trọc phú kiến thức”

(bài nói chuyện tại Lễ khai giảng Đại học Fulbright, tháng 9/2022) by Đinh Đức Hoàng

Trong lá thư mời của chủ tịch Đại học Fulbright Đàm Bích Thủy gửi cho tôi để dự lễ khai giảng năm nay, chủ đề được nêu ra là: Phá vỡ những khuôn mẫu và kiến tạo thế giới theo cách của bạn.

Tôi thật sự rất bối rối. Tôi không biết phải nói gì với các bạn. Có một nghịch lý ở đây, là chính tôi cũng là người bài xích chủ nghĩa kinh nghiệm. Nếu mục tiêu là phá vỡ khuôn mẫu, thì sao phải nghe lời người đi trước? Ai lại đi truyền dạy kinh nghiệm về việc thoát ra khỏi những kinh nghiệm? Để phá vỡ những khuôn mẫu, điều đầu tiên các bạn cần làm, là nghi ngờ chúng tôi, những người đi trước, chứ không phải nghe theo.

Chính tôi đã sống như vậy – đã biết đặt câu hỏi và nghi ngờ mọi thứ kinh nghiệm mà người đi trước ra sức truyền dạy – bây giờ tôi lại bảo các bạn nghe tôi đi, điều hay lẽ phải đây nè, quá là dở hơi.

Nghịch lý này tồn tại ở khắp nơi. Giống như ngay cả chủ nghĩa tự do đến cuối cũng là một hệ thống nguyên tắc ngặt nghèo, mà thỉnh thoảng, trong lịch sử người ta nhân danh chủ nghĩa tự do để áp đặt người khác bằng vũ lực. Ai lại đi áp đặt người khác phải tự do, lại còn bằng vũ lực? Kiểu tự dưng xông vào đấm người ta sưng cả mắt, ai cho phép mày nghĩ thế, mày phải suy nghĩ tự do lên.

Tôi nghĩ khá lâu, và tự hỏi rằng điều gì là quan trọng nhất mình học được trong đời, để nói trong lễ khai giảng này.

Tôi xin phép được giới thiệu với các bạn một khái niệm bằng tiếng Đức, “Bildungsphilister”. Đọc là bi-đung-phi-lis-tà. Nó là một khái niệm do Fedredrich Nietzsche đề xuất. Nghĩa của nó, tôi tạm dịch, là “trọc phú kiến thức”.

Năm 19 tuổi, tôi đọc khá nhiều triết học. Hồi đó chúng tôi không được may mắn như các bạn, Internet còn khá đắt đỏ. Năm thứ nhất đại học, tôi đi làm thuê cho một công ty truyền thông, và thường ngủ lại ban đêm ở công ty luôn, vì ở đó có điều hòa, có mì ăn liền và có máy tính vào được Internet. Ở phòng trọ không có cả 3 thứ đó, đặc biệt là mì ăn liền. Trong những đêm trắng ở văn phòng, tôi ăn mì xong thì đọc Tư bản luận của Marx, đọc Kinh Tăng chi bộ của Thích ca, đọc Đạo đức học của Kant và Zahasthustra đã nói như thế của Nietzsche và tất nhiên là chẳng hiểu gì cả. Tôi nghĩ mình đang muốn trở thành một người giỏi giang thì phải đọc, đọc thì phải đọc mấy ông nổi tiếng và các tác giả kinh điển. Nhưng có những ông như Kant thì một chữ một trang cũng không hiểu.

Nhưng cuối cùng, trong những ngày tháng đó, tôi may mắn học được một quan điểm từ Nietszche, đấy chính là việc đọc nhiều sẽ chỉ khiến các bạn trở thành một loại trọc phú kiến thức, chứ không kiến bạn thành người giỏi hơn.

Trọc phú kiến thức là cách mô tả dành cho những người đọc rất nhiều, báo chí, sách vở, ghi nhớ những kiến thức trong đó và tin rằng chúng là của mình. Bạn sẽ gặp những người như vậy ở rất nhiều nơi. Đặc biệt là trong xã hội Việt Nam hiện nay, khi mà Internet và mở cửa đến ngang xương, đổ ập vào đầu người ta một mớ tri thức và ai cũng có quyền tin rằng tri thức này thuộc về mình.

Các fanpage chuyên tầm chương trích cú; các bạn hotgirl khoe vòng eo con kiến kèm những câu chiêm nghiệm về cuộc đời; các diễn giả cả đời không có công trình thực tiễn, toàn nói lại sách vở phương Tây; các nhà báo, các học giả lệ thuộc vào việc phải trích lời danh nhân nào đó… Và nó không chỉ diễn ra trong lĩnh vực khoa học. Nếu các bạn follow đủ số lượng các fanpage và instagram, các bạn sẽ nhận được một rừng những tri thức về cuộc đời, về tình người, về cách sống – được dẫn lại từ đâu đó. Chúng ta đang sống trong một thời đại của copy and paste.

Bạn, ngày mai, có thể trở thành người như thế. Đọc được cái này sướng quá, và nghĩ là mình thế là hiểu biết hơn người khác rồi. Ngày mai xưng xưng đi hỏi bạn bè, mày có biết vì sao thị trường nhà đất Hoa Kỳ và Phố Wall sụp đổ năm 2008 không, tao vừa xem hết một bộ phim của Michael Moore. Deep lắm, để tao giải thích cho. Trọc phú kiến thức sẽ nói chuyện kiểu đấy.

Tôi và nhiều thầy ở đây sẽ nói rằng kể cả bạn có xem hết Michael Moore, Adam McKay và đọc hết cả Noam Chomsky, bạn chưa biết chuyện gì đã xảy ra ở Mỹ đâu. Phải cho đến lúc bạn thực sự nhìn hệ thống ngân hàng và thị trường BĐS Việt Nam vận hành – ở Việt Nam, và năm 2022 này – bạn mới hiểu chuyện gì đã diễn ra ở Mỹ năm 2008. Đó thường là cách mà tri thức tự thân hình thành.

Việc đọc, ghi nhớ, và nói lại những tri thức đã được viết thành sách vở không sai. Nhưng nó không bao giờ đúng. Bởi vì tri thức thực sự chỉ hình thành thông qua quá trình chiêm nghiệm, trải nghiệm, hấp thụ, tự phản biện, tự luận. Nếu Noam Chomsky đã nói ra câu gì đó, dù nó không chê vào đâu được, nó cũng sẽ chỉ trở thành tri thức của bạn, nếu bạn thực sự quan sát, chiêm nghiệm với những điều đang diễn ra trong thế giới của mình. Nếu nó không tự hình thành bên trong, bạn cũng chỉ là kẻ nói nhại người khác.

Đó là ý nôm na của Nietszche khi đề xuất khái niệm “trọc phú kiến thức”. Tôi may mắn nhớ được điều này vào năm 19 tuổi, để tránh trở thành một người như thế.

Phải tránh trở thành một người như vậy, vì sống như một trọc phú kiến thức rất sang trọng. Nói ra những điều mình đã đọc, đã xem, đã nhớ thì có gì mà sai? Đứa khác không đọc thì nó ngu nó thiệt, chứ tôi chăm chỉ đọc sách báo, xem phim tài liệu trên Netflix, tôi có quyền được nói lại những điều trong đó. Đó là tri thức của tôi.
Các thầy cô ở đây sẽ nói với các bạn rằng có những điều nghe rất đơn giản, thậm chí sáo mòn, nhưng cho đến khi người thực sự trải qua và chiêm nghiệm, họ mới nhận ra rằng đó là tri thức của mình.

Để tôi kể cho các bạn một câu chuyện vui. Ở trên tôi nói rằng những tháng năm thanh niên tôi đọc kinh Tăng chi bộ của Thích Ca. Trong Tăng chi bộ, có mấy điều mà Phật dạy các Tì kheo, trong đó có một điều mà năm đấy tôi tâm đắc lắm.

Câu đấy là: “Tâm tư thế giới, thời không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến người nghĩ có thể đi đến cuồng loạn và thống khổ”.
Câu này để diễn nôm lại thì ngày đấy tôi cũng làm được. Đại loại, chúng ta, thế giới của chúng ta, những điều đang diễn ra xung quanh chúng ta là vô minh, không nên cố gắng đi tìm bản chất của chúng. Nếu cố hiểu được tâm tư thế giới, chỉ có phát điên.

Chuẩn rồi. Tâm đắc lắm. Hay. Các bạn nhớ câu này nhé.

Bây giờ đến câu chuyện. Có một giai đoạn, tôi quen hai cô gái, và không thể quyết định được rằng mình sẽ yêu ai. Cũng không phải là lừa, vì tôi có nói với một trong hai cô rằng cô kia là người yêu của tôi. Cái cô tạm gọi là “thứ 3” này cũng đang có người yêu. Cảm mến nhau thì hay gặp gỡ, đi chơi, tụ tập cùng bạn bè chung. Nhưng rồi tình cảm với cô bạn này cứ leo thang, và đến một lúc cả hai bạn gái đều không thể chịu đựng được nữa, họ quyết định gặp nhau nói chuyện cho ra nhẽ.

Tôi cũng không biết cuộc gặp diễn ra như thế nào. Nhưng đi về thì tôi gặp bạn không chính thức trước. Bạn ấy bảo mình đừng gặp nhau nữa, Hoàng về đi.

Các bạn biết lúc đấy tôi nói cái gì không? Tôi là trọc phú kiến thức mà, tôi ngoài 20 tuổi và đang thức đêm đọc sách triết học, và tôi tin rằng các cô ấy yêu tôi một phần vì tâm hồn trọc phú này. Tôi nói với cô ấy:

“Tâm tư thế giới, thời không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến thì người nghĩ chỉ đi đến cuồng loạn và thống khổ”.

Tôi trích Phật Thích Ca để giải quyết vấn đề ái tình luôn. Thề.

Cô ấy bảo tớ chẳng hiểu gì cả, bạn về đi.

Chuyện sau này cũng bung bét vì tôi cũng chẳng quay lại với bạn người yêu chính thức được.

15 năm trôi qua. Bỗng nhiên một ngày chúng tôi gặp lại. Chỉ còn tình cảm của những người bạn cũ. Chúng tôi nói chuyện về cuộc sống, và tất nhiên, cả những điều không nên cố bận lòng trong cuộc sống. Rồi bỗng nhiên, tôi nhận ra rằng cả hai chúng tôi đến lúc đấy mới hiểu câu nói năm xưa. Đúng là tâm tư thế giới, thời không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến người nghĩ có thể đi đến cuồng loạn và thống khổ. Chính tôi lúc đấy mới hiểu. Và cô ấy đến lúc ấy mới hiểu. Chúng tôi đã ở tuổi trung niên.

Ngay cả mấy câu quote về tình yêu hay lẽ sống, chúng ta cũng thỉnh thoảng phải mất một lúc, thường là 15 đến 20 năm, mới thực sự nhận ra nó nói cái gì.

Tri thức về ái tình rất quan trọng, nhưng dù sao đây cũng là lễ khai giảng của một trường đại học. Hãy nói về vai trò của tri thức với nghề nghiệp. Với tôi thì bi kịch lớn nhất của một nhân sự, dù ở bất kỳ lĩnh vực nào, là phải vay mượn tri thức.

Tôi có nhiều bạn bè là trọc phú kiến thức. Họ có vị trí xã hội, tiền kiếm cũng không khó quá. Nó đến từ một đặc trưng của xã hội Việt Nam là cơ hội tiếp cận tri thức chưa được chia đều. Thời của các bạn thì đều hơn một chút, nhưng ở nhiều vùng sâu vùng xa, người ta cũng chưa có Netflix để xem, không có sóng 4G và một cái hiệu sách cũng không có. Thời của tôi thì khoảng cách này còn xa hơn. Tôi may mắn xin được việc làm thêm và xem Internet chùa, chứ ở những năm 2000, hầu hết bạn học của tôi chỉ có đi ngủ sớm (thức đêm thì mì cũng không có mà ăn).

Khoảng cách này cho phép một số người được đọc nhiều hơn người khác, tiếng Anh tốt hơn, kỹ năng tìm kiếm Google tốt hơn – và họ ra sức sử dụng lợi thế đó để tranh vị trí xã hội. Khoảng hai mươi năm trước, thậm chí thị trường xuất bản bị thống trị bởi các nội dung dịch thuật, phái sinh từ báo nước ngoài. Người dân không tự tìm kiếm được thông tin mà – và hình thành một đội ngũ nhà báo, chuyên gia chỉ việc nói lại những gì đọc được trên Internet là kiếm được tiền. Thậm chí nhiều tiền. Trong buổi phỏng vấn xin việc đầu tiên của tôi cách đây 16 năm, câu hỏi duy nhất tôi còn nhớ, là em hay đọc thông tin ở trang nào. Hồi đó biết đọc ở đâu là cả một loại trình độ. Lại còn đọc bằng tiếng Anh thì quá đỉnh.

Đến bây giờ những trọc phú kiến thức này vẫn còn chỗ đứng trong xã hội.

Nhưng ngược lại, tôi cũng có những người bạn cả đời chỉ viết ra những thứ nguyên bản – những thứ anh ta thực sự suy nghĩ, chiêm nghiệm được, nhặt nhạnh được, những thứ tự hiểu ra. Họ sẽ kiếm tiền chậm hơn, vì không thể sản xuất công nghiệp được. Có khi cả đời họ có một tác phẩm được biết đến thôi. Rút ruột ra thì khó hơn là đi vay mượn mà.

Cuộc đời tôi chỉ kính nể loại người thứ 2 – những người làm ra các thứ bằng tri thức nguyên bản. Loại thứ nhất dù họ có bước xuống từ một cái Mercedes dòng S, hay là trích được Kant bằng tiếng Đức, tôi vẫn thấy xót xa cho đời họ. Một cảm giác thương hại chân thành.

Bạn hẳn đã nhận ra rằng trong loại người thứ hai này, những người có tri thức tự thân, ngoài các bác sĩ, các nhạc sĩ, các nhà nghiên cứu, còn có cả bác sửa xe, bác nông dân, chị bán ốc. Họ thực sự trở thành chuyên gia trong lĩnh vực của mình nhờ vào khả năng quan sát và tự chiêm nghiệm.

Hãy tưởng tượng ra hai khung cảnh: một là việc ngồi xổm ở hàng sửa xe, và nhìn bác sửa xe gỡ tung chiếc Kawasaki của bạn ra, sờ mó, thăm khám nó và chẩn đoán bệnh, tìm nguyên nhân có âm thanh lọc cọc trong máy. Thứ hai là việc ngồi trong một khóa học được giảng bởi một vị có học vị tiến sĩ, nhưng bạn biết rằng slide trên bảng một trăm phần trăm là tài liệu nước ngoài, ông này chỉ Việt hóa ra xong nói lại sang sảng thôi. Hãy nghĩ về hai hình ảnh đó. Bạn sẽ hiểu cảm giác của tôi khi nói rằng tôi kính nể loại người này, và thương hại loại người kia.

Tại sao chúng ta cần tri thức nguyên bản nếu tri thức vay mượn vẫn kiếm ra tiền, nhanh hơn và đỡ vất vả hơn? Với tôi có hai lý do, một là sự bền vững của tri thức tự thân. Hai, là di sản bạn mong muốn để lại.

Tri thức vay mượn không bền vững, ngay cả trong việc kiếm tiền. Nếu anh chỉ nói lại điều người ta đã nói, nó sẽ trở nên lạc hậu rất nhanh. Tôi đã kể ở trên rằng thời mới mở cửa, việc kiếm tiền từ các nội dung vay mượn thống trị ngành xuất bản. Nhưng rồi tới thời của các bạn, những người có thể đọc tiếng Anh vanh vách và nắm bắt thông tin từ các nền tảng tự do như reddit chứ còn chả thèm đọc báo. Những chuyên gia này bỗng nhiên thất nghiệp. Bạn sẽ không thể tưởng tượng nổi là năm 21 tuổi, nếu điều chỉnh theo tỷ lệ lạm phát, tôi kiếm tương đương với khoảng 70 triệu mỗi tháng ngày nay, chỉ bằng việc đọc và dịch báo nước ngoài. Bạn không tưởng tượng được, vì bây giờ có ai cần cái nghiệp vụ đấy đâu? Bây giờ mà chỉ biết đọc báo bằng tiếng Anh thì coi như là không có kỹ năng gì.

Ngay lúc này, tôi cũng đang chứng kiến sự thất thế của rất nhiều chuyên gia vay mượn, các trọc phú kiến thức, các chúa tể Google này.

Những kiến trúc sư nói như vẹt về “phong cách Scandinavia”, minimalism hay “phong cách Indochine” vì người ta nói thế, chứ không hiểu được các nguyên tắc nền tảng của mỗi nền văn hóa. Họ vẫn kiếm được tiền ở vài địa phương, nhưng sẽ dần mất thị phần ở những nơi mà chất lượng sống đang tăng lên.

Những tác giả sao chép các motif từ các kịch bản Hollywood và Hàn Quốc, đặt nó vào bối cảnh Việt Nam, mà không hiểu được tình cảm và thân phận con người. Họ sẽ bị mất thị phần vào chính tay các tác giả nước ngoài – những người dành cả đời tìm hiểu một chủ đề.

Những chuyên gia truyền thông nói về các mô hình phương Tây, trích dẫn Philip Kotler hay David Ogilvy mà không hiểu được tâm lý của người Á Đông hay Việt Nam. Họ sẽ mất thị phần vào chính tay bác sửa xe tự học tôi nói ở trên: nếu bác ấy quyết định mở một chuỗi cửa tiệm, thì đó sẽ là người hiểu hơn ai hết về cách người Việt Nam đối xử và kỳ vọng ở cái xe của mình. Bác ấy sẽ hiểu Philip Kotler hơn cả những ông đọc Philip Kotler bằng tiếng Anh, và có thể tự lên một chiến lược marketing đỉnh của đỉnh.

Chúng ta đang không nói về việc ngày mai ra trường kiếm được việc làm. Chúng ta đang nói về một sự nghiệp 30-40 năm. Google không duy trì được sự nghiệp kiểu này.

Sự nghiệp của bạn chỉ bền vững nếu mỗi điều bạn nói ra đều là điều bạn tự nhận ra. Nó bền vững theo cách này: khi bạn tin vào những điều mình nói và mình làm, khi nó là một phần tâm hồn, là suy nghĩ của bạn, thì kiếm được nhiều tiền hay ít tiền không quyết định giá trị của sự nghiệp nữa. Sự nghiệp lúc này gắn với cái tôi cá nhân của bạn, treo lủng lẳng ở tim bạn, chứ không gắn với thang đo tiền bạc. Siêu bền vững.

Và hãy tin lời tôi, rằng xã hội ngày càng tôn trọng các tri thức nguyên bản. Nó sẽ thưởng xứng đáng cho bạn.

Lý do thứ hai bạn cần có tri thức tự thân, chính là di sản bạn muốn để lại. Nó cũng là chủ đề của lễ khai giảng năm nay, kiến tạo thế giới theo cách của bạn. Di sản không phải là thứ gì to tát kiểu một cái tượng đài đâu, mà là bất kỳ điều gì tốt đẹp bạn để lại thế giới này. Thế giới nó chỉ cần tốt lên một chút khi bạn rời đi, so với khi bạn bước vào, là bạn đã để lại di sản rồi.

Thế làm thế nào để có được tri thức nguyên bản? Bạn vẫn phải đọc. Đọc rất nhiều. Bạn vẫn ghi nhớ. Nhưng không phải để phun ra, để sống như một trọc phú, khoe mẽ với đám trí nhớ đó. Bạn cứ nhớ trong đầu thôi, và cuộc sống sẽ cho bạn thêm các mảnh ghép để tri thức tự hình thành. Bạn không cho phép mình nói ra một thứ gì, ứng dụng một kiến thức gì, nếu chưa tự tin rằng đó là điều bạn tự nhận ra.

Copy and paste không sai. Nó chỉ sai khi bạn không thực sự hiểu những gì mình paste. Tôi chỉ nhận ra cái gì gọi là “trọc phú kiến thức” cho đến khoảng chục năm sau khi bắt đầu ghi nhớ nó trong đầu.

Đó là một hành trình đau đớn, so với việc lên wikipedia và pinterest để tìm cái gì cóp xuống cho xong deadline. Nhưng các thầy cô ở đây sẽ nói với các bạn, là tri thức, rất thường xuyên, hình thành thông qua mất mát, đau đớn và cả ân hận.

Hành trình theo đuổi tri thức tự thân là một hành trình bất công nữa. Bạn có lúc đó giật mình nhận ra rằng bọn sao chép vay mượn đang kiếm tiền nhanh hơn mình và có vẻ sung sướng hơn mình.
Bạn sẽ tự hỏi rằng nhưng mục đích của em đi học là có công việc tốt và kiếm được tiền; việc gìn giữ cái tôi, việc kiến tạo thế giới theo cách của mình có thực sự quan trọng đến thế không.

Tôi sẽ nói, gì nhỉ. Bạn hiểu được bao nhiêu và tin vào điều gì là tùy bạn.

Bởi vì tâm tư thế giới, thời không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến, người nghĩ có thể đi đến cuồng loạn và thống khổ.

by Hoàng Hối Hận

Bình luận của Hà Vĩnh Duy

Anh Hoàng Hối Hận cũng rơi vào những lối ngụy biện dễ làm hoa mắt những ai kém hiểu biết. Những lỗi ngụy biện sơ đẳng và đầy mâu thuẫn theo kiểu tự vả thường thấy của anh là:

1. Đưa ra những câu trích dẫn nghe có vẻ rất oai để hùa dọa người khác (dẫn câu của Nietzsche, ‘Kinh Tăng Chi Bộ”) để tỏ vẻ hiểu biết.

2. Xong thì anh lại mâu thuẫn với chính mình khi phát biểu: “Với tôi thì bi kịch lớn nhất của một nhân sự, dù ở bất kỳ lĩnh vực nào, là phải vay mượn tri thức” (nguyên văn). Chú ý là anh dùng từ “bi kịch” để nhấn mạnh cho tăng độ “bi thảm” của vấn đề. Nhưng anh có biết rằng kiến thức không đến từ hư vô và bản thân con người trước khi có kiến thức tự thân thì phải được học hỏi, dù là trong lý thuyết hay thực tiễn, đó chính là “sự vay mượn” kiến thức của người đi trước một cách chính đáng và khoa học, nhằm mang lại lợi ích cho bản thân.

3. Đề cao kiến thức lao động chân tay của bác thợ sửa xe và hạ thấp kiến thức truyền bá của một giảng viên là xuất phát từ một tư duy nông cạn và khập khiễng, đầy mâu thuẫn: “Hãy tưởng tượng ra hai khung cảnh: một là việc ngồi xổm ở hàng sửa xe, và nhìn bác sửa xe gỡ tung chiếc Kawasaki của bạn ra, sờ mó, thăm khám nó và chẩn đoán bệnh, tìm nguyên nhân có âm thanh lọc cọc trong máy. Thứ hai là việc ngồi trong một khóa học được giảng bởi một vị có học vị tiến sĩ, nhưng bạn biết rằng slide trên bảng một trăm phần trăm là tài liệu nước ngoài, ông này chỉ Việt hóa ra xong nói lại sang sảng thôi. Hãy nghĩ về hai hình ảnh đó. Bạn sẽ hiểu cảm giác của tôi khi nói rằng tôi kính nể loại người này, và thương hại loại người kia.” Đây là hai công việc khác hẳn nhau. Lẽ nào anh Hoàng Hối Hận không biết rằng để sửa xe thì người ta trước hết cũng phải trải qua quá trình học nghề trong tiệm, chứ đâu phải chỉ tự mày mò. Và có những kiến thức giảng dạy mang yếu tố quốc tế, nước ngoài hay những tri thức cơ bản thì không thể nào mang kiến thức tự thân vào được! Anh Hoàng Hối Hận có học toán hay hóa bao giờ không nhỉ? Có học triết học thế giới hay lịch sử thế giới không nhỉ? Liệu anh có vì cái gọi là kiến thức tự thân hay tri thức nguyên bản mà đòi hỏi giáo viên dạy môn hóa của anh phải nghĩ ra bảng tuần hoàn Mendeleev mới không? Anh có đề nghị giáo viên dạy toán của anh phải phản biện lại định lý Pythagoras và chứng minh là nó sai không?

Những lập luận mâu thuẫn và ngụy biện của anh Hoàng Hối Hận còn nhiều, nhưng tôi không nói thêm kẻo dài dòng. Tuy nhiên tôi vẫn thừa nhận anh khuyên sinh viên câu này thì rất đúng: “Thế làm thế nào để có được tri thức nguyên bản? Bạn vẫn phải đọc. Đọc rất nhiều. Bạn vẫn ghi nhớ. Nhưng không phải để phun ra, để sống như một trọc phú, khoe mẽ với đám trí nhớ đó. Bạn cứ nhớ trong đầu thôi, và cuộc sống sẽ cho bạn thêm các mảnh ghép để tri thức tự hình thành. Bạn không cho phép mình nói ra một thứ gì, ứng dụng một kiến thức gì, nếu chưa tự tin rằng đó là điều bạn tự nhận ra.” (nguyên văn). Chỉ có điều câu này thì anh Hoàng Hối Hận cũng nên tự hét to lên cho bản thân anh nghe rõ bởi vì bài phát biểu của anh chính là minh chứng rõ nét nhất cho sự “trọc phú kiến thức” và “vô minh” mà anh lên án! Lẽ ra anh chỉ cần nói đơn giản thế này với các bạn sinh viên: Chúng ta cần học tốt kiến thức trong nhà trường, từ đó tự quan sát, chiêm nghiệm, thực hành để rút ra những kinh nghiệm, những kiến thức tự thân của chúng ta, thì chúng ta mới có thể có một công việc tốt, một sự nghiệp như chúng ta mong muốn. Chỉ có đơn giản vậy thôi mà anh nổ choang choang, đưa ra những khái niệm đầy tính khoe mẽ và hù dọa như “trọc phú kiến thức”, “tri thức nguyên bản”… và từ đó lòi chính cái đuôi “trọc phú kiến thức” của bản thân. Công nhận trình độ tự vả của anh Hoàng Hối Hận mà đứng thứ hai thì chẳng ai có khả năng làm chủ nhật!

2.

NGƯỜI LÊN ÁN KIẾN THỨC LỐM ĐỐM ĐI CHỈ NGÓN TAY VÀO CHÍNH BẢN THÂN MÌNH

Có thể hiểu kiểu trọc phú kiến thức mà anh Hoàng Hối Hận lên án là kiểu cóp nhặt kiến thức từ tài liệu thứ cấp như báo chí, sách vở viết lại và copy và paste. Nhưng chính bản thân anh cũng thế thôi. Khi anh Hoàng Hối Hận phát biểu bài này thì chính là anh đang tự chửi mình. Anh copy sai câu của Nietzsche, sai câu trong “Kinh Tăng Chi Bộ” và còn những cái sai cụ thể khác. Noam Chomsky là nhà ngôn ngữ học, nhà triết học ngôn ngữ, nhà phê bình xã hội, ông không phải là nhà kinh tế học cũng chẳng đi làm phim về nước Mỹ, sao anh lại xếp chung ông vào “một rọ” với hai đạo diễn làm phim về nước Mỹ là Michael Moore, Adam Mc Kay. Cũng như anh Hoàng Hối Hận khoe là đọc “Đạo đức học” của Kant thì chắc là đọc lốm đốm quan điểm của Kant về đạo đức ở đâu đó chứ Kant thì không có tác phẩm nào tên như vậy. “Phê phán lý tính thực hành” mới là tác phẩm chính yếu của Kant bàn về đạo đức.

Anh Hoàng Hối Hận tuyên bố như thế này: “Việc đọc, ghi nhớ, và nói lại những tri thức đã được viết thành sách vở không sai. Nhưng nó không bao giờ đúng. Bởi vì tri thức thực sự chỉ hình thành thông qua quá trình chiêm nghiệm, trải nghiệm, hấp thụ, tự phản biện, tự luận. Nếu Noam Chomsky đã nói ra câu gì đó, dù nó không chê vào đâu được, nó cũng sẽ chỉ trở thành tri thức của bạn, nếu bạn thực sự quan sát, chiêm nghiệm với những điều đang diễn ra trong thế giới của mình. Nếu nó không tự hình thành bên trong, bạn cũng chỉ là kẻ nói nhại người khác. Đó là ý nôm na của Nietszche khi đề xuất khái niệm “trọc phú kiến thức”. Tôi may mắn nhớ được điều này vào năm 19 tuổi, để tránh trở thành một người như thế.” (nguyên văn). Nhưng Nietzsche vốn không nói như thế, đây là anh Hoàng Hối Hận đọc lốm đốm rồi diễn dịch ra, đồng thời tự hào là 19 tuổi đã đọc Nietzsche để tránh trở thành người như thế. Thật ra trong cái ý diễn dịch của anh Hoàng cũng có điều đúng là tri thức phải được tiếp thu, chiêm nghiệm, quan sát từ chính góc nhìn cá nhân của bản thân, tự luận, tự phản biện. Nhưng chính anh có làm được điều đó đâu, anh cũng lặp lại kiến thức của Nietzsche, của Kinh Phật như con vẹt và thậm chí còn hiểu sai ý ban đầu.

HIỂU CÓ MỘT PHẦN ĐÚNG VỀ KIẾN THỨC NHƯNG SAI NHIỀU HƠN VỚI SỰ NGỤY BIỆN ĐẦY MÂU THUẪN MÀ KHÔNG HỐI HẬN

Nói một cách công bằng, theo tôi hiểu thì ý của anh Hoàng Hối Hận trong bài phát biểu này là muốn đúng theo chủ đề của buổi lễ khai giảng Đại học Fulbright Việt Nam năm 2022, đó là: Phá vỡ những khuôn mẫu và kiến tạo thế giới theo cách của bạn. Đây là một chủ đề hay, và qua bài phát biểu thì có thể hiểu ý của anh Hoàng Hối Hận là kêu gọi sinh viên hãy cố gắng có tri thức tự thân, không lệ thuộc vào khuôn mẫu, không học vẹt. Anh cũng lên tiếng đả phá một hiện tượng xã hội rất nên lên án, đó là: “Các fanpage chuyên tầm chương trích cú; các bạn hotgirl khoe vòng eo con kiến kèm những câu chiêm nghiệm về cuộc đời; các diễn giả cả đời không có công trình thực tiễn, toàn nói lại sách vở phương Tây; các nhà báo, các học giả lệ thuộc vào việc phải trích lời danh nhân nào đó… Và nó không chỉ diễn ra trong lĩnh vực khoa học. Nếu các bạn follow đủ số lượng các fanpage và instagram, các bạn sẽ nhận được một rừng những tri thức về cuộc đời, về tình người, về cách sống – được dẫn lại từ đâu đó. Chúng ta đang sống trong một thời đại của copy and paste.” (nguyên văn). Tôi ủng hộ sự lên án này của anh. Nhưng khi anh lên án vì những điều copy và paste thì anh lại rơi vào chính điều mà anh đả phá như tôi đã nêu dẫn chứng và phân tích ở trên.

3.

“TRỌC PHÚ KIẾN THỨC” CŨNG LÀ TRỌC PHÚ TRONG CÁCH ỨNG XỬ

Bài phát biểu của anh Hoàng Hối Hận được nhiều người chia sẻ, khen ngợi. Đa số netizens Việt Nam thấy vậy là hay, còn theo quan điểm của cá nhân tôi, đây là một bài độc hại. Độc hại vì sai về kiến thức và tư duy giáo dục như đã nói ở trên, nhưng còn độc hại vì những lời lẽ thể hiện thái độ “mục hạ vô nhân”, khinh thường người khác.

Không biết có phải vì là lần đầu được mời phát biểu ở lễ khai giảng của một trường đại học có “tính chất Mỹ” hay không, mà có vẻ như anh Hoàng Hối Hận cố gồng lên chém gió và gây ấn tượng kiểu truyền thông bẩn. Kiến thức sai thì đã đành, mà anh lại còn nhầm tưởng lễ khai giảng ở đại học cũng giống như quán trà đá vỉa hè chém gió. Thế nên anh tông tốc kể chuyện tình yêu của anh với hai cô gái. Để làm gì vậy? Ai cần nghe chuyện của anh, dù anh lấy cớ để đưa câu trong “Kinh Tăng Chi Bộ” vào làm dẫn chứng. Nhưng đó là một câu chuyện nhạt và cực kỳ vô duyên, đi xa khỏi chủ đề bài phát biểu. Các thầy cô và sinh viên cũng không cần biết anh năm 19 tuổi đọc sách triết học kiểu gì, cũng không cần nghe kể lể chuyện ngày xưa của anh, nhân thể anh dìm hàng hết tất cả mọi người, trong đó có cả bạn bè của anh: “Tôi có nhiều bạn bè là trọc phú kiến thức. Họ có vị trí xã hội, tiền kiếm cũng không khó quá. Nó đến từ một đặc trưng của xã hội Việt Nam là cơ hội tiếp cận tri thức chưa được chia đều. Thời của các bạn thì đều hơn một chút, nhưng ở nhiều vùng sâu vùng xa, người ta cũng chưa có Netflix để xem, không có sóng 4G và một cái hiệu sách cũng không có. Thời của tôi thì khoảng cách này còn xa hơn. Tôi may mắn xin được việc làm thêm và xem Internet chùa, chứ ở những năm 2000, hầu hết bạn học của tôi chỉ có đi ngủ sớm (thức đêm thì mì cũng không có mà ăn).” Anh Hoàng Hối Hận ôn nghèo kể khổ vừa thôi, sinh viên ngồi dưới là sinh viên đại học Fulbright Việt Nam mà! Anh cũng đừng chửi và thương hại những tiến sĩ Việt hóa những slide kiến thức nước ngoài! Đại học Fulbright không thiếu những người như vậy đâu. Không hiểu các vị ấy ngồi dưới nghe anh chém gió có thấy khó chịu và có hối hận vì mời anh đến phát biểu không? Bạn bè anh là những “trọc phú kiến thức” đọc xong bài phát biểu này có tự nhủ là nó chửi cả làng Vũ Đại, nhưng chắc chừa bản thân mình ra không?

Tôi cũng hiểu vì sao anh phát biểu câu này “Cuộc đời tôi chỉ kính nể loại người thứ 2 – những người làm ra các thứ bằng tri thức nguyên bản. Loại thứ nhất dù họ có bước xuống từ một cái Mercedes dòng S, hay là trích được Kant bằng tiếng Đức, tôi vẫn thấy xót xa cho đời họ. Một cảm giác thương hại chân thành.” (nguyên văn) Đó không phải là tư duy giáo dục mà là một hình thức thao túng tâm lý độc hại! Qua đó cũng thấy anh Hoàng Hối Hận cực kỳ tự ti về bản thân. Qua ngôn ngữ cho thấy anh xuất thân trong một nền tảng không tốt, chuyện đọc lốm đốm kiến thức và cố gắng ngoi lên trong xã hội, bây giờ có một chút địa vị, sự thành đạt đã khiến anh chém gió, nổ quá đà! Nhưng phân tích theo Forensic Linguistics và Stylistics thì không thể nói dài ở đây, vì lạc xa khỏi chủ đề bài viết, tuy vậy phải thừa nhận anh Hoàng Hối Hận có tài Gaslighting (thao túng, ám thị tâm lý người khác)! Cứ xem cách anh Hoàng Hối Hận được tung hô qua những bài viết khác là thấy ngay.

Cuối cùng, tôi vẫn thừa nhận anh Hoàng Hối Hận có những ý nói đúng, chỉ tiếc là ý sai nhiều hơn và sự ngông cuồng, ngạo mạn, coi thường thiên hạ, đồng thời cũng tự vả bản thân mình bôm bốp của anh làm cho bài phát biểu của anh trở thành một bài phát biểu mà tôi hối hận vì đã mất thời gian đọc. Để sửa chữa sự hối hận đó, tôi đành phím nghiệp vậy. Còn dĩ nhiên bắt chước anh Hoàng Hối Hận, tôi không cao giọng kiểu đem con bỏ chợ: “Bạn hiểu được bao nhiêu và tin vào điều gì là tùy bạn.” (nguyên văn) mà nhẹ giọng bảo rằng đây là quan điểm của cá nhân tôi, tôi không bắt ai phải đồng ý với tôi.

4. Những thuật ngữ mang tính hù dọa

Đọc đến đây chắc nhiều bạn sẽ bảo là tôi bắt lỗi lặt vặt. Nhưng theo quan điểm của tôi, với tư cách là “người được coi là có tư duy giáo dục”, “đứng về phía những tầng lớp thấp trong xã hội” (những từ ngữ này là báo chí khen anh Hoàng Hối Hận), thì anh nên có một văn bản chỉn chu hơn, đỡ sai hơn về kiến thức, nhất là đây chỉ là những kiến thức cơ bản. Chứ nếu mang danh là KOL, nhà báo nổi tiếng với hơn 60 ngàn người follow thì với số quần chúng follow anh, tôi thật không dám bàn đến trình độ của họ.

Nhưng để tránh bị chê là bắt lỗi lặt vặt, tôi bàn về khái niệm “trọc phú kiến thức” mà anh Hoàng Hối Hận đưa ra. Đó là thuật ngữ “Bildungsphilister” mà anh bảo là của Nietzsche. Đúng thật đây là khái niệm của Nietzsche khi ông phát triển quan điểm về “bildung” của nhiều nhà triết học trước ông. “Bildung” trong khái niệm tiếng Đức thường hay dịch sang tiếng Anh là “education” hay “information” nhưng nghĩa của nó rộng hơn thế. Khái niệm “bildung” được xem là có nguồn gốc từ Kinh Thánh khi mà Thượng đế sáng tạo ra con người theo hình ảnh của mình. Meister Eckhart (1260-1327), triết gia và là nhà thần học người Đức thời Trung cổ được xem là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ này. Theo thời gian, thuật ngữ “bildung” mang nhiều ý nghĩa hơn. Với Goethe, Herder, Schiller… thì con người không còn giáo dục mình theo kiểu lấy hình ảnh của Thượng đế làm khuôn mẫu nữa, trái lại, con người phải theo đuổi mục tiêu hoàn thiện chính cá nhân mình và đến các nhà triết học như Kant, Fichte, Hegel và đặc biệt là Humboldt thì quan niệm rằng “bildung” là sự thể hiện cao độ của chủ thể con người để tạo ra một nhân cách cho chính bản thân thông qua quá trình giáo dục và quá trình giáo dục không chỉ là sự tiếp thu kiến thức bên ngoài mà còn là sự rèn luyện định hình nhân cách, cá tính của con người. Do vậy “bildung” phải được hiểu là gồm ba phương diện mà giáo dục cần hướng tới khi dạy dỗ con người: tri thức, tư duy và năng lực giao tiếp. Tri thức thì chúng ta đều đã rõ, nhưng điều quan trọng của giáo dục không phải chỉ là dạy để biết kiến thức, mà còn dạy cách tư duy để mở rộng kiến thức, qua đó con người có khả năng giao tiếp, tức là có năng lực làm cho người khác hiểu rõ tư tưởng, ý tưởng, luận điểm… của mình và đồng thời cũng biết tự đặt mình vào hoàn cảnh của người khác để xử sự cho thích hợp.

Vậy còn thuật ngữ “bildungsphilister” là gì? Muốn hiểu thuật ngữ này, chúng ta cần phải biết một thuật ngữ cũng có nguồn gốc từ Công giáo, đó là người “Philistines”, một dân tộc được nhắc đến trong kinh điển của Do Thái giáo và nhắc đến trong Kinh Thánh như là một dân tộc xung đột với người Israel. Sau này theo thời gian, hình thành khái niệm “philister” trong triết học và mỹ học ngày trước để chỉ người tầm thường, ít học và coi là hẹp hòi và thù địch với kiến thức. Nói một cách khác hơn, đó là người có quan điểm và thị hiếu vật chất cho thấy sự thờ ơ với các giá trị văn hóa và thẩm mỹ đích thực.

Anh Hoàng Hối Hận thì qua bài viết, tôi tin là anh ấy không hiểu thuật ngữ “bildungsphilister” của Nietzsche vì anh ấy dẫn cuốn sách “Zarathustra đã nói như thế” và thậm chí dẫn sai tựa đề. Cách viết như vậy dễ khiến người ta nghĩ rằng khái niệm này Nietzsche đưa ra trong tác phẩm “Zarathustra đã nói như thế”. Thật ra đây là khái niệm Nietzsche đưa ra trong bài tiểu luận “David Strauss: der Bekenner und der Schriftsteller” (David Strauss: Người thú tội và người viết) công bố trước đó. Để mọi người hiểu thêm về thuật ngữ “bildungsphilister” trong cách dùng của Nietzsche, tôi trích nguyên văn: “Das Wort Philister ist bekanntlich dem Studentenleben entnommen und bezeichnet in seinem weiteren, doch ganz populären Sinne den Gegensatz des Musensohnes, des Künstlers, des ächten Kulturmenschen. Der Bildungsphilister aber – dessen Typus zu studiren, dessen Bekenntnisse, wenn er sie macht, anzuhören jetzt zur leidigen Pflicht wird – unterscheidet sich von der allgemenen Idee der Gattung »Philister« durch Einen Aberglauben: er wähnt selber Musensohn und Kulturmensch zu sein; ein unbegreiflicher Wahn, aus dem hervorgehe, dass er gar nicht weiss, was der Philister und was sein Gegensatz ist: weshalb wir uns nicht wundern werden, wenn er meistens es feierlich verschwört, Philister zu sein”. (NIETZSCHE: KSA 1, 1988a, David Strauss der Bekenner und der Schriftsteller, pp. 165)

5.

Tôi là người đọc bài tiểu luận của Nietzsche qua bản tiếng Anh và tôi phải cầu viện đến một dịch giả tiếng Đức rất có tiếng tăm để hiểu rõ thêm vì tôi không biết tiếng Đức, huống chi lại là tiếng Đức cổ của Nietzsche. Dịch giả đã dịch câu của Nietzsche như sau: “Danh từ “Philister” nguyên thủy được dùng trong giới sinh viên. Xét trong ngữ cảnh rộng hơn, rất phổ thông của nó, từ này chỉ cái đối lập với người nhận cảm hứng từ nàng thơ, người nghệ sĩ, người có văn hóa thực thụ. Ghép từ Bildung (văn hóa, trình độ giáo dục) với từ “Philister” thành Bildungsphilister, nghĩa đen là chỉ người có văn hóa, người học cao, người có vị thế bắt người khác cảm thụ kiến thức của mình – tuy nhiên trong cách hiểu thực tế, Bildungsphilister khác với Philister ở một ảo tưởng: Bildungsphilister tự cho mình là con của nàng thơ, là người của văn hóa, đây quả là một sự điên rồ khó hiểu, nó dẫn đến việc Bildungsphilister không hiểu Philister là gì và cũng không rõ sự đối lập với Philister là gì. Do vậy ta sẽ không ngạc nhiên nếu Bildungsphilister thường long trọng hóa bản thân, coi mình là Philister chính cống.” Dịch giả cũng cho tôi biết hiện nay trong cách dùng của giới hàn lâm đương đại ở Đức và cũng rất thông dụng trong đời sống thì thuật ngữ “Bildungsphilister” chỉ đơn giản là một người đọc nhiều, biết nhiều nhưng là do tự học, không phải là đào tạo cơ bản hay hàn lâm và tự cho là mình có trình độ. Câu của Nietzsche có thể là hơi khó hiểu với những ai không quen đọc về sách triết học, nhưng có thể tạm diễn giải đơn giản là: Bildungsphilisters là những người có kiến thức, có tri thức nhờ quá trình học tự thân, không phải từ môi trường hàn lâm và họ có phần tự hào hơi quá mức về kiến thức của họ.

Anh Hoàng Hối Hận giải thích thuật ngữ “Bildungsphilister” như thế này: “tôi may mắn học được một quan điểm từ Nietszche, đấy chính là việc đọc nhiều sẽ chỉ khiến các bạn trở thành một loại trọc phú kiến thức, chứ không kiến bạn thành người giỏi hơn. Trọc phú kiến thức là cách mô tả dành cho những người đọc rất nhiều, báo chí, sách vở, ghi nhớ những kiến thức trong đó và tin rằng chúng là của mình. Bạn sẽ gặp những người như vậy ở rất nhiều nơi” (vì trích nguyên văn nên tôi để nguyên lỗi sai chính tả của anh ấy).

Qua định nghĩa của anh Hoàng Hối Hận về “bildungsphilister” thì tôi nhận ra rằng anh ấy chỉ biết đến khái niệm này của Nietzsche thông qua một cuốn sách khác, đó là cuốn “The Black Swan” (Thiên nga Đen) của Nassim Nicholas Taleb và anh ấy đọc qua bản dịch tiếng Việt. Taleb mượn thuật ngữ từ Nietzsche và định nghĩa: Một bildungsphilister là người hay đọc báo, đánh giá và tự tưởng tượng mình là người có văn hóa và được giáo dục nhưng thiếu sự uyên bác, nội tâm thực sự. Bildungsphilisters có xu hướng phản ứng giáo điều, sáo rỗng và thiếu tế nhị đối với các sự kiện và sự việc.

Vậy thật ra cái định nghĩa “bildungsphilister” mà anh Hoàng Hối Hận nhắc đến đâu phải là định nghĩa nguyên thủy của Nietzsche! Nên tôi tin anh ấy chưa hề đọc nguyên gốc câu này của Nietzsche mà đọc qua cuốn sách và qua lăng kính của Nassim Nicholas Taleb. Nói cho công tâm, anh đả phá “trọc phú kiến thức”, nhưng bản thân anh cũng không đọc Nietzsche cho đầy đủ, mà lại đọc qua một tài liệu thứ cấp khác! Không nhất thiết phải lôi Nietzsche ra cho sang đâu anh ạ! Anh đề cao tri thức tự thân, kinh nghiệm mà, nhưng sao lời nói và hành động của anh vả nhau bôm bốp vậy?

Một câu nữa mà anh Hoàng Hối Hận trích từ “Kinh Tăng Chi Bộ” của Phật giáo: “Câu đấy là: “Tâm tư thế giới, thời không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến người nghĩ có thể đi đến cuồng loạn và thống khổ”. Câu này để diễn nôm lại thì ngày đấy tôi cũng làm được. Đại loại, chúng ta, thế giới của chúng ta, những điều đang diễn ra xung quanh chúng ta là vô minh, không nên cố gắng đi tìm bản chất của chúng. Nếu cố hiểu được tâm tư thế giới, chỉ có phát điên.” Anh Hoàng Hối Hận dùng câu này vào việc kể lể lan man chuyện tình yêu của anh ấy với hai cô gái.

Tôi lại tìm “Kinh Tăng Chi Bộ” do hòa thượng Thích Minh Châu dịch từ tiếng Pali sang tiếng Việt để xem lại, nguyên văn là: “Tâm tư thế giới, này các Tỷ-kheo, không thể nghĩ đến được, nếu nghĩ đến thời có thể đi đến cuồng loạn và thống khổ”. Bản tiếng Anh là: “Speculation about [the first moment, purpose, etc., of] the cosmos is an imponderable that is not to be speculated about.” (Suy đoán về [khoảnh khắc đầu tiên, mục đích, v.v., của] vũ trụ là chuyện không thể cân đong đo đếm được, cũng không thể suy đoán được.” Tôi cũng biết là hòa thượng Thích Minh Châu dịch nhiều văn bản kinh Phật có vấn đề, nhưng vấn đề ở đây là vì anh Hoàng Hối Hận không phải là trọc phú kiến thức nên anh quy kết câu này sang chuyện của chúng ta, thế giới của chúng ta là không thể hiểu vì là vô minh. Nếu anh chịu đọc nhiều hơn, từ nhiều văn bản thì sẽ khác đấy ạ, không đến nỗi anh viết “vô minh” và tự dằn vặt mình “cuồng loạn và thống khổ” như thế!

NGƯỜI LÊN ÁN KIẾN THỨC LỐM ĐỐM ĐI CHỈ NGÓN TAY VÀO CHÍNH BẢN THÂN MÌNH

Có thể hiểu kiểu trọc phú kiến thức mà anh Hoàng Hối Hận lên án là kiểu cóp nhặt kiến thức từ tài liệu thứ cấp như báo chí, sách vở viết lại và copy và paste. Nhưng chính bản thân anh cũng thế thôi. Khi anh Hoàng Hối Hận phát biểu bài này thì chính là anh đang tự chửi mình. Anh copy sai câu của Nietzsche, sai câu trong “Kinh Tăng Chi Bộ” và còn những cái sai cụ thể khác. Noam Chomsky là nhà ngôn ngữ học, nhà triết học ngôn ngữ, nhà phê bình xã hội, ông không phải là nhà kinh tế học cũng chẳng đi làm phim về nước Mỹ, sao anh lại xếp chung ông vào “một rọ” với hai đạo diễn làm phim về nước Mỹ là Michael Moore, Adam Mc Kay. Cũng như anh Hoàng Hối Hận khoe là đọc “Đạo đức học” của Kant thì chắc là đọc lốm đốm quan điểm của Kant về đạo đức ở đâu đó chứ Kant thì không có tác phẩm nào tên như vậy. “Phê phán lý tính thực hành” mới là tác phẩm chính yếu của Kant bàn về đạo đức.

6.

Bài của anh Hoàng Hối Hận dài khoảng 3500 words, bài phím nghiệp của tôi dài khoảng 5200 words. Ai không đọc dài được thì đừng đọc, đồng thời đây là quan điểm của cá nhân tôi, tôi không có ý định bắt ai phải đồng tình với tôi.

TRỌC PHÚ KIẾN THỨC HAY LÀ CHUYỆN CÓ MỘT LOẠI NGƯỜI KIẾN THỨC LỐM ĐỐM

Tôi thì thường ít khi đọc bài viết của các KOLs đình đám vì với tôi, ít bài của họ thật sự có giá trị. Hôm qua có vài bạn bè gửi cho tôi bài viết của anh Đinh Đức Hoàng, nhà báo, nghe bảo cũng là một KOL và nổi danh với nickname Hoàng Hối Hận. Đó là bài nói chuyện tại Lễ khai giảng Đại học Fulbright Việt Nam tháng 9/2022. Tôi đọc bài viết xong thì tôi hối hận vì xưa nay cũng vẫn biết anh Hoàng Hối Hận có kiến thức lốm đốm, nhưng hóa ra tôi vẫn còn đánh giá anh cao quá.

Thật ra tôi cũng chẳng định phím nghiệp về bài phát biểu này vì nó quá dở và ngu dốt, bộc lộ hết những cái mà theo Forensic Linguistics và Stylistics thì thể hiện anh Hoàng Hối Hận có tâm lý cá nhân rất tự ti và cố gắng gồng mình để vươn tới một tầm nào đó mà anh ta mơ ước. Nhưng chuyện phân tích ngôn ngữ cá nhân theo Forensic Linguistics và Stylistics là một chuyện khác, tôi không đi lạc đề nữa, ở đây tôi chỉ nói về bài phát biểu này. Với lại, một người như anh Hoàng Hối Hận thì có biết gì là làm truyền thông tử tế đâu. Ngày xưa anh Hoàng Hối Hận cũng là một trong những KOLs lên tiếng tuyên truyền nước mắm truyền thống có chất độc arsen, làm cho nhiều hộ gia đình có nghề làm nước mắm truyền thống phải lao đao! Sau vụ đó anh này im hơi lặng tiếng một thời gian cho quần chúng quên rồi lại ngoi lên chém gió.

ANH KHÔNG PHẢI LÀ TRỌC PHÚ KIẾN THỨC NÊN ANH CÓ QUYỀN VIẾT SAI!

Túm cái váy ngắn lại thì bài phát biểu dài lê thê của anh Hoàng Hối Hận đúng kiểu “nhiều chữ ít nghĩa”, một trường phái phổ biến ở nhiều người viết hiện nay. Vắn tắt nội dung của nó chỉ là: anh ta lên tiếng đả phá những ai sử dụng và lệ thuộc kiến thức theo kiểu copy và paste để kiếm tiền. Một khái niệm mà anh Hoàng Hối Hận đưa ra như là ý chính của toàn bài viết, đó là khái niệm “trọc phú kiến thức”. Anh Hoàng Hối Hận giải thích đó là khái niệm của nhà triết học Đức Friedrich Nietzsche và tỏ ý chê những ai là “trọc phú kiến thức”.

Dĩ nhiên khi anh Hoàng Hối Hận chê các trọc phú kiến thức thì anh không phải là trọc phú kiến thức rồi, thậm chí có thể hiểu anh là kẻ nghèo khổ kiến thức. Nên anh mới to miệng chê những ai là trọc phú kiến thức mà. Cũng vì thế tôi hết sức thông cảm với những lỗi kiến thức cơ bản bị sai nhiều không bàn phím nào gõ xiết trong bài viết của anh. Tôi chỉ kể ra vài lỗi cơ bản như sau:

1. Một bài viết sai quy cách từ nhan đề.

Nguyên văn anh Hoàng Hối Hận viết là:

“Một trọc phú kiến thức

(bài nói chuyện tại Lễ khai giảng Đại học Fulbright, tháng 9/2022)”

Nên viết in hoa tên bài phát biểu, chữ “bài” trong ngoặc đơn thì cũng nên viết thành “Bài” cho đúng quy cách. Đại học Fulbright nên thêm chữ “Việt Nam”. Nhà báo mà có vẻ viết cũng sai nhiều quá, nhưng không sao, dẫu sao anh Hoàng cũng không phải là “trọc phú kiến thức”, người đọc nên thông cảm.

2. Làm ơn viết cho đúng tên đi chứ.

Vẫn lại phải thông cảm với anh Hoàng Hối Hận vì anh ấy viết sai tên của Nietzsche. Nguyên văn anh ấy viết là “Fedredrich Nietzsche”. Viết đúng là “Friedrich” anh nhé, chứ viết vậy người đọc dễ lầm tưởng là có hai ông Nietzsche đấy. “Zarathustra đã nói như thế” là tên một tác phẩm của Nietzsche, nhưng anh Hoàng Hối Hận viết sai thành “Zahasthustra đã nói như thế”. Chưa kể tên các tác phẩm anh kể ra đều không để trong ngoặc kép cho đúng quy tắc trình bày văn bản! À, nói thêm là Kant không có tác phẩm nào tên là “Đạo đức học” nhé! Những tác phẩm của Kant đủ khiến cho ông nổi tiếng từ hai trăm năm nay rồi, anh Hoàng Hối Hận không cần bịa thêm cho ông một tác phẩm nữa đâu.

3. Cố gắng đừng viết sai chính tả và lỗi gõ phím anh nhé.

Bài phát biểu của anh Hoàng Hối Hận có tổng cộng 3480 words nhưng sai ngữ pháp, sai chính tả và lỗi gõ phím hơi nhiều. Tôi chỉ kể ra một vài lỗi vì không muốn làm mất thời gian của những ai đọc bài viết của tôi.

Nguyên văn anh viết là “chủ tịch Đại học Fulbright”, chính xác phải viết là “Chủ tịch Đại học Fulbright Việt Nam”; “không kiến bạn thành người giỏi hơn”, nên viết thành “biến” anh nhé.

“Năm 19 tuổi, tôi đọc khá nhiều triết học” (nguyên văn), có lẽ anh Hoàng Hối Hận thêm từ “sách” hay “tác phẩm” vào cho câu văn của anh sáng sủa thêm một chút nhỉ, ai lại viết kiểu văn tối hù như “Tony Buổi sáng” vậy!

Bình luận của Phạm Tân Anh Vũ

Chuyện của Hoàng và những phản biện tranh luận của các anh/chị khác nó thể hiện sự “va chạm” văn hóa tiếp nhận tri thức của 2 thế hệ. Một bên có thể là 8x đời đầu đại diện cho thế hệ tiếp nhận và học hỏi nhiều kiến thức mới muốn phản biện lại cách nhìn về tri thức thông qua sự hiểu biết của mình. Bên còn lại là các thế hệ 6x,7x họ có chiều sâu tích lũy kiến thức kết hợp với quá trình học tập và trải nghiệm bài bản theo kiểu truyền thống nên họ phản biện vào những “lổ hổng” chi tiết về các lỗi “vay mượn” kiến thức của Hoàng và nhanh chóng đưa ra kết luận. Tương tự như cách nhìn của tiểu thuyết gia Kim Dung khi luận bàn về kiếm pháp phái Hoa Sơn đã chia rẽ thành 2 phái kiếm tông và khí tông. Tóm lại việc đọc một nội dung và tư duy để hiểu rồi hình thành những thái độ ứng xử phù hợp của mỗi người mới là điều quan trọng.

Leave a Reply

Your email address will not be published.